اسد الله معطوفى
1197
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
تكيه دباغان و كتيبههاى سنگى آن گذر دباغان ( دبغان ) در گذشته يكى از چندين گذر محله سبز مشهد استراباد بود كه در ضمن يكى از راستههاى بازار كهنه استراباد هم محسوب مىشد . در اين گذر تا زمان حكومت مظفر الدين شاه ، چهار دباغخانه پوست به فعاليت شديد مشغول بودند تا اينكه بعدها پس از آتشسوزى و ويرانى بخش بزرگى از بازار كهنه ، بتدريج در بافت شهر ، راستهها تغيير كاربرى پيدا كرده و به گذرهاى صرف ( معبر ) براى عبور و مرور و تردد جمعيت تبديل گشتند . با ورود گروهى از مهاجران جديد و هموطن سيستانى به اطراف و درون شهر استراباد ، بخش اعظم آنها در همين گذر متروكشده مستقر گشتند و از آن پس آن محدوده را « سيستانى محله » نيز ناميدند . به هر صورت در عصر قاجارها در گذر دباغان كه از پشت مسجد امام حسن محله سبز مشهد آغاز مىشد و تا ميدان قيصريه ( سه راه مير كريم كنونى ) ادامه مىيافت ، يك حمام قديمى ، يك « سردابه سبز مشهد » ( پاشير قناتى كه در صفحات قبل به آن اشاره شد ) ، يك مناره عصر صفوى ( كه به آن هم اشاره شد ) ، بخش شمالى مصلى شهر ، محدوده سيستانى محله ، ميدان شور ، يك گورستان ( مربوط به مسجد امام حسن و امامزاده مرادبخش ) ، چند كوچه باغ و يك تكيه قديمى واقع مىگشتند . بخشى از اين مجموعه قسمتى از ميدان شور شهر استراباد را تشكيل مىدادند كه در اسناد تاريخى ( بويژه وقفنامه خسرو خان حاكم وقت استراباد ) و سنگنوشتهاى در ايوان غربى مسجد جامع فعلى گرگان ، بدانها اشاره كردهاند . در تكيه گذر دباغان سه سنگ وقف ( كتيبه ) وجود داشت كه تعدادى از سياحان در اواخر دوره قاجار آنها را ديده بودند . 74 دو تا از اين كتيبهها مربوط به تاريخ 1155 ه ( هفتمين سال حكومت نادر شاه ) و متعلق به شخصى بنام ميرزا محمد باقر ، سومى كتيبهاى به نام حاجى محمد على و متعلق به تاريخ 1010 ه ( چهاردهمين سال حكومت شاه عباس صفوى ) بودند . بعلاوه يك سنگ مزار مربوط به قرن 10 ه نيز در بيرون تكيه در حاشيه معبر عمومى وجود داشت كه بعدها آنرا به حاشيه و مجاور مسجد امام حسن انتقال دادند . اين سنگ در سال 1364 خ توسط نگارنده تصويربردارى گرديده است . متن دو « سنگ وقف » را در صفحات بعد آوردهايم ، ولى متن منظوم كتيبه سنگى سوم كه تصويرى از آن باقى نمانده چنين بود :